Türkiye’de Ekonomik Büyümenin Belirleyicileri: İnsani Gelişme, Brüt Sabit Sermaye Oluşumu ve Ticari Açıklığın ARDL Sınır Testi ile Analizi

Özet

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 1990-2023 dönemi kapsamında ekonomik büyüme ile insani gelişme, brüt sabit sermaye oluşumu ve ticari açıklık arasındaki ilişkiyi ampirik olarak incelemektir. Analizde, değişkenler arasındaki uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisini belirlemek amacıyla Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (ARDL) sınır testi yaklaşımından yararlanılmıştır. Modelde Ekonomik Büyüme (LNGDP) bağımlı değişken, İnsani Gelişme Endeksi (HDI), Brüt Sabit Sermaye Oluşumu (GFCF) ve Ticari Açıklık (TRADE) ise açıklayıcı değişkenler olarak ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığını teyit etmektedir. ARDL uzun dönem tahmin sonuçlarına göre; insani gelişme, brüt sabit sermaye oluşumu ve ticari açıklığın ekonomik büyüme üzerindeki etkileri pozitif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Hata düzeltme katsayısı (ECt-1 = -0,807) oldukça güçlü ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Bu durum, kısa dönemli dengesizliklerin yaklaşık %80,7’sinin bir dönem içinde düzeltilerek hızla uzun dönem dengesine dönüldüğünü göstermesi bakımından önemlidir. Granger nedensellik testi sonuçları ise HDI, GFCF ve TRADE değişkenlerinden ekonomik büyümeye doğru bir Granger nedensellik bulunmadığını, buna karşın ekonomik büyüme, insani gelişme ve brüt sabit sermaye oluşumundan ticari açıklığa doğru istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisinin varlığını ortaya koymaktadır.